محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

1155

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

كاره - [ به راى مهمله . به وزن پاره ] پشتواره باشد در فرهنگ « 1 » و - بگاف فارسى [ 1 ] نيز به نظر رسيده * [ 2 ] . كم زده - [ بفتح كاف ] همان كم‌زن كه گذشت يعنى مدبر و بيدولت [ 3 ] . مثالش مخزن اسرار : [ بيت ] طالع بد بود بداختر شدم * كم زدهء كوى قلندر شدم كرته - [ بضم كاف و سكون راى مهمله و فتح فاء ] پيراهن باشد [ 4 ] و در تحفه بمعنى نيم‌تنه باشد [ 5 ] . مثالش حكيم خاقانى گويد : [ بيت ] كرتهء فستقى به درد چرخ * تا بمرغ نواگر اندازد كروه - [ به راى مهمله و واو . به وزن صرفه ] جانوريست سيه‌فام و به زخم از مار بدتر . كذا فى التحفة . كمان جوله - [ بضم جيم و فتح لام ] بمعنى قربان باشد كه كمان در آن گذارند [ 6 ] . مثالش فرخى گويد : بيت ز بهر جنگ دشمن دست نابرده بزه گردد * غلامان ترا هزمان كمان اندر كمان جوله كوفته « 1 » يعنى زده شده و ضرب كرده مطلقا چنان كه سراج الدين راجى گويد در كثرت لشكر : [ بيت ] ز بس ميخ اسبان فروكوفته * دماغ زمين گشته آشوفته و بمعنى زده شده نيز آيد چنان كه شاعر گويد : بيت از ياد تو غافل نتوان كرد بهيچم * سر كوفته مارم نتوانم كه نپيچم و [ بمعنى ] مقدار گوشت كه با حوائج بكوبند و گنده‌هاى بزرگ و كوچك كرده در آشها پزند و بمعنى آزرده و مانده شده نيز آمده [ 7 ] مثال هر دو معنى شيخ سعدى فرمايد : بيت كوفته بر سفرهء ماگو مباش * كوفته را نان تهى كوفته است كنگره [ بضم هر دو كاف ] آنچه بر فراز ديوار باره و حصار و دگر ديوارها سازند و به عربى شرفه گويند . مثالش ازرقى گويد :

--> ( 1 ) - « س » ندارد . ( 2 ) - تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد . ( 1 ) يعنى : گاره . ( 2 ) اين صورت در برهان نيست . ( 3 ) و كافر و منافق را نيز گفته‌اند ( برهان ) . ( 4 ) قرطه معرب آن است و به عربى قميص گويند ( برهان ) . ( 5 ) سربال عربى . ( 6 ) در برهان كمان چوله است . ( 7 ) در برهان كنايه از مردم ابله و نادان و احمق نيز دانسته شده است .